TARIM VE GIDA SEKTÖRÜ KÜRESEL HAFTALIK GÜNDEM NOTU
Dönem: 1 Aralık 2025 ile 7 Aralık 2025,
Bu hafta küresel tarım ve gıda gündemi üç eksende netleşti. Birincisi, fiyatlarda genel gevşeme sinyali sürerken tahıllarda kırılganlığın devam etmesi. İkincisi, ticaret ve lojistik riskinin Karadeniz hattında yeniden yükselmesi. Üçüncüsü, iklim ve afet kaynaklı arz şoklarının Karayipler ve Avrupa örnekleri üzerinden görünür biçimde derinleşmesi. Bu çerçeve, 2026’ya girerken “maliyet, lojistik, regülasyon” üçlüsünün aynı anda yönetilmesini zorunlu kılıyor.
1) Piyasalar ve fiyatlar, gevşeme var, tahılda temkin şart
FAO’nun 5 Aralık 2025 tarihli güncellemesine göre FAO Gıda Fiyat Endeksi Kasım ayında 125,1 puana gerileyerek bir önceki aya göre yüzde 1,2 düştü, böylece üçüncü ay üst üste gerileme kaydedildi. Endeks, Kasım 2024 seviyesinin yüzde 2,1 altında, Mart 2022 zirvesinin ise yüzde 21,9 altında. Buna karşılık FAO notlarında, kalemler içinde tahıl endeksinin diğer gruplara kıyasla daha dirençli seyrettiği vurgusu önemli bir uyarı niteliğinde.
Bu tablo bize şunu söylüyor. Manşette düşüş olsa bile, tahıl ve yem hammaddelerinde jeopolitik ve lojistik şoklar fiyatı hızla yukarı çekebilecek kapasitede.
2) Ticaret akışları, Güney Amerika güçlü, Karadeniz riskli
Güney Amerika tarafında arz ve ihracat iştahı yüksek. Reuters verilerine göre Brezilya’nın Kasım 2025 soya ihracatı yıllık bazda yüzde 64 artışla 4,2 milyon tona çıktı. Aynı kaynak, yıl toplamında ihracatın 110 milyon ton düzeyine yükselebileceğine işaret ediyor. Bu, yağlı tohumlarda küresel tedarik tarafını rahatlatan bir gelişme, ancak Çin’in alım rotası ve navlun dengeleri kritik olmaya devam ediyor.
Karadeniz’de ise risk primi yükseliyor. Reuters, Ukrayna kaynaklı saldırılar sonrası Karadeniz savaş riski sigortası oranlarının arttığını, bazı hatlarda Ukrayna limanları için yüzde 0,4’ten 0,5’e, Rus limanları için yüzde 0,6’dan 0,65 ile 0,8 bandına çıktığını aktarıyor. Bu artış, bölgeden çıkan tahıl ve yağlı tohum akışlarında hem navlun hem teslim süreleri hem de fiyat oluşumu açısından maliyet baskısı demektir. Türkiye açısından bu, ithalat maliyeti kadar, ihracatta teslim ve sigorta koşullarını da etkileyen bir parametre haline geldi.
3) Regülasyon gündemi, EUDR takvimi ve uyum yükü
AB’nin Ormansızlaşmadan Arındırılmış Ürünler Tüzüğü tarafında yeni bir eşik oluştu. AB Konseyi, 4 Aralık 2025 tarihli açıklamasında hedefli revizyon üzerinde uzlaşıldığını, mevcut düzenlemenin 30 Aralık 2025 itibarıyla uygulanabilir hale geldiğini, uygulama zorluklarını azaltmaya dönük idari sadeleştirme ihtiyacının öne çıktığını belirtti. Bu başlık, kakao, kahve, soya, sığır eti ve türev ürünler dahil geniş bir ürün sepetinde izlenebilirlik, beyan ve risk sınıflaması kapasitesini zorunlu kılıyor.
Türkiye için net sonuç şu. AB’ye satış yapan üretici ve ihracatçıların, 2026’ya kalmadan parsel bazlı izlenebilirlik, tedarikçi doğrulaması, dokümantasyon standardı konularında uyum hızını artırması gerekir, aksi halde sınırda gecikme ve iade riski büyür.
4) İklim ve afetler, arz şokları artık “istisna” değil
Karayipler’de Hurricane Melissa sonrası gıda arzı ve kırsal geçim kaynakları ciddi baskı altında. Reuters, Jamaika’nın yeniden inşa için uluslararası kurumlardan 6,7 milyar ABD doları ölçeğinde finansman paketi sağladığını, toplam hasarın 10 milyar ABD doları mertebesinde değerlendirildiğini aktarıyor. Bu tür finansmanlar toparlanmayı destekler, ancak kısa vadede arz kaybı ve lojistik kesintisi fiyatı oynatır.
WFP’nin 4 Aralık 2025 tarihli açıklaması, kasırganın Küba’da sebze üretiminin tahmini yüzde 40’ını sildiğini, elektrik, su ve erişim sorunlarının sürdüğünü bildiriyor. Bu, afetin yalnızca insani değil, doğrudan gıda arzı etkisi olduğunu teyit eder.
Avrupa cephesinde ise iklim dalgalanmasının tarla bitkilerine maliyeti büyüyor. Guardian, Birleşik Krallık’ta 2025 hasadının sıcaklık ve kuraklık nedeniyle zayıfladığını, ana ürünlerde 10 yıllık ortalamaya göre yaklaşık yüzde 20 üretim düşüşü ve 800 milyon sterlin üzeri gelir kaybı tahminini gündeme taşıdı. Bu, “iklim kaynaklı verim riski”nin artık gelişmiş ülkelerde de fiyat ve tedarik gündeminin merkezine oturduğunu gösterir.
5) İnsani görünüm, fon daralması gıda güvenliğini doğrudan vuruyor
WFP’nin fonlama sıkışması, gıda güvenliğinde yapısal bir risk olarak büyüyor. AP’nin 6 Aralık 2025 tarihli haberine göre WFP, Kamerun’da durumun ağırlaşmaması için en az 67 milyon ABD doları ek kaynağa ihtiyaç olduğunu, aksi halde okul yemeği ve saha kapasitesinde kesinti riski bulunduğunu aktardı. Bu trend, 2026 boyunca “ihtiyaç artıyor, finansman daralıyor” ikileminin daha sık görülmesine yol açabilir.
6) Türkiye için haftanın stratejik anlamı, üç erken uyarı
Bu haftanın verisi bize Türkiye için üç net erken uyarı çıkarıyor.
Bir, Karadeniz lojistik riski yükseliyor, sigorta ve navlun artışı ithalat maliyetine hızlı yansır. Bu nedenle kamu ve özel sektörün birlikte yürüteceği bir erken uyarı navlun endeksi ve kontratlarda teslim sigorta şartlarının standardize edilmesi kritik hale geliyor.
İki, AB regülasyonları, özellikle EUDR uyumu, yalnızca büyük ihracatçının değil, tedarik zincirindeki tüm aktörlerin meselesi. 30 Aralık 2025 eşiği yaklaşmışken, 2026 ilk çeyreğe girerken “uyum denetimi” gecikme maliyeti doğurabilir.
Üç, iklim ve afetler, artık tek bölgeli bir sorun değil. Karayipler ve Avrupa örnekleri aynı haftada görüldü, bu da iklim riskinin portföy etkisini büyütüyor. Türkiye, tarla bitkileri ve örtü altı dahil, her ürün grubu için iklim stresine dayanıklılık yatırımlarını ölçülebilir hedeflerle hızlandırmalı.
7) Önümüzdeki hafta izlenecek 7 gösterge
1. FAO ve büyük borsa endeksleri ile tahıl ve yağlı tohum yönü.
2. Karadeniz sigorta oranları ve navlun teklifleri.
3. AB tarafında EUDR uygulama rehberleri ve bilgi sistemi güncellemeleri.
4. Brezilya, ABD, Karadeniz kaynaklı soya ve mısır ihracat akışları.
5. Kasırga sonrası Karayipler’de tarımsal toparlanma ve gıda erişimi.
6. Avrupa’da kuraklık ve verim raporları, özellikle buğday ve arpa.
7. WFP fonlama gündemi ve akut gıda güvensizliği sinyalleri.
0 Yorumlar